Lạng Sơn: Giám sát, nâng cao hiệu quả thực hiện Chương trình mục tiêu quốc gia ở vùng đồng bào dân tộc thiểu số

Thành viên đoàn giám sát tìm hiểu thực tế dự án xây dựng công trình giao thông tại xã Vũ Lễ

Chủ động kiểm tra, kịp thời tháo gỡ khó khăn từ cơ sở

Đối với một tỉnh miền núi, địa bàn rộng, địa hình chia cắt và có đông đồng bào DTTS sinh sống như Lạng Sơn, việc triển khai các chương trình MTQG không chỉ đòi hỏi sự phân bổ nguồn lực hợp lý mà còn cần cơ chế kiểm tra, giám sát thường xuyên, chặt chẽ. Đây là giải pháp quan trọng nhằm bảo đảm các dự án, tiểu dự án được thực hiện đúng tiến độ, đúng quy định, hạn chế thất thoát, lãng phí và nâng cao hiệu quả đầu tư.

Thực tế triển khai tại địa phương cho thấy, công tác kiểm tra- giám sát ngày càng được chú trọng, với sự tham gia của các sở, ngành, chính quyền cơ sở và Mặt trận Tổ quốc Việt Nam. Nội dung kiểm tra không chỉ dừng ở việc rà soát hồ sơ, văn bản mà còn gắn với khảo sát thực tế công trình, dự án, mô hình sản xuất và kết quả thụ hưởng chính sách của người dân.

Phương châm này đã được thực hiện tại xã Vũ Lễ với sự vào cuộc giám sát của Hội đồng nhân dân xã và sự tham gia giám sát của Mặt trận Tổ quốc xã. Cụ thể, Thường trực HĐND xã Vũ Lễ giám sát chuyên đề công tác quản lý các công trình, dự án trên địa bàn xã năm 2026. Nội dung tập trung vào tiến độ thi công, giải ngân vốn, công tác nghiệm thu, thanh toán, quyết toán và việc tiếp nhận, quản lý hồ sơ, nguồn vốn, tài sản đối với các công trình được chuyển giao trong quá trình thực hiện mô hình chính quyền địa phương 2 cấp. Đoàn đã đi kiểm tra thực tế tại 4 công trình.

Ngày 3/11/2026, đoàn công tác của Sở Dân tộc và Tôn giáo tỉnh Lạng Sơn do ông Lâm Văn Viên, Phó Giám đốc Sở làm Trưởng đoàn đã kiểm tra công tác dân tộc, tín ngưỡng, tôn giáo tại xã Vũ Lễ. Đây là địa bàn được thành lập trên cơ sở sáp nhập ba xã Vũ Sơn, Chiến Thắng và Vũ Lễ cũ, có dân số hơn 12.944 người, gồm các dân tộc Tày, Kinh, Nùng, Dao và một số dân tộc khác.

Qua kiểm tra, đoàn công tác ghi nhận địa phương đã quan tâm kiện toàn tổ chức, phân công cán bộ phụ trách công tác dân tộc, duy trì phối hợp giữa chính quyền, lực lượng công an, Ủy ban MTTQ Việt Nam và các tổ chức chính trị - xã hội. Các chính sách dân tộc, chính sách đối với Người có uy tín, Chương trình MTQG và công tác xóa nhà tạm, nhà dột nát cơ bản được triển khai theo quy định.

Năm 2026, xã Vũ Lễ được bố trí hơn 1,6 tỷ đồng thực hiện hợp phần phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào DTTS và miền núi thuộc Chương trình MTQG theo Quyết định số 417/QĐ-BNNMT. Nguồn lực tập trung vào các nhiệm vụ như hoàn thiện hạ tầng đặc thù, hỗ trợ xóa nhà tạm, nhà dột nát, phát triển nguồn nhân lực, tuyên truyền, ứng dụng công nghệ thông tin và chuyển đổi số.

Bên cạnh những kết quả đạt được, đoàn kiểm tra yêu cầu địa phương rà soát, chuẩn hóa số liệu sau sắp xếp đơn vị hành chính; làm rõ nguồn vốn, tỷ lệ giải ngân, kết quả hỗ trợ nhà ở; bổ sung hồ sơ và hoàn thiện danh sách đối tượng thụ hưởng. Đặc biệt, xã cần khẩn trương rà soát, xử lý các khoản vốn không còn nhiệm vụ chi hoặc có nguy cơ chậm giải ngân.

Những yêu cầu này cho thấy hoạt động kiểm tra không chỉ nhằm đánh giá kết quả thực hiện mà còn hướng đến phát hiện sớm những điểm nghẽn trong quản lý, điều hành, giúp địa phương chủ động điều chỉnh và sử dụng hiệu quả nguồn lực được giao.

Cùng với hoạt động kiểm tra chuyên ngành, những năm gần đây công tác giám sát của tỉnh cũng được triển khai trên nhiều địa bàn. Điển hình như năm 2025, đoàn kiểm tra, giám sát của tỉnh do ông Phạm Đức Huân, Giám đốc Sở Dân tộc và Tôn giáo tỉnh làm Trưởng đoàn đã làm việc tại xã Chiến Thắng về tình hình thực hiện Chương trình MTQG phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào DTTS và miền núi năm 2025. Đoàn đã kiểm tra thực địa một số công trình, dự án, đồng thời nắm bắt thông tin địa phương báo cáo kết quả triển khai các dự án, tiểu dự án thuộc Chương trình.

Ở cấp cao hơn, ngày 10/10/2025, đoàn công tác do ông Đoàn Thanh Sơn, Phó Chủ tịch UBND tỉnh, Phó Trưởng ban Thường trực Ban Chỉ đạo các Chương trình MTQG tỉnh giai đoạn 2021-2025 làm Trưởng đoàn đã kiểm tra, giám sát tại xã Quan Sơn. Qua đó, tỉnh đánh giá công tác lãnh đạo, chỉ đạo, việc ban hành kế hoạch, phân công nhiệm vụ và sự phối hợp giữa chính quyền với Mặt trận Tổ quốc, các tổ chức đoàn thể trong tổ chức thực hiện các chương trình.

Thông qua các đợt kiểm tra, giám sát, những vấn đề liên quan đến tiến độ triển khai, chất lượng công trình, việc phân bổ và sử dụng nguồn vốn được đặt ra cụ thể, tạo cơ sở để các cấp, ngành kịp thời chấn chỉnh hạn chế, nâng cao trách nhiệm của đơn vị được giao thực hiện.

Nâng cao trách nhiệm cơ sở trong giai đoạn mới

Bước sang giai đoạn 2026-2030, công tác kiểm tra, giám sát Chương trình MTQG tại Lạng Sơn đứng trước yêu cầu mới khi triển khai mô hình chính quyền địa phương hai cấp, đồng thời thực hiện Chương trình MTQG tích hợp về xây dựng nông thôn mới, giảm nghèo bền vững và phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào DTTS và miền núi.

Thực hiện Quyết định số 417/QĐ-BNNMT ngày 31/1/2026 của Bộ Nông nghiệp và Môi trường, UBND tỉnh Lạng Sơn đã ban hành văn bản chỉ đạo triển khai Chương trình trên địa bàn. Tiếp đó, Kế hoạch số 310/KH-UBND ngày 8/8/2026 được ban hành nhằm cụ thể hóa nhiệm vụ, mục tiêu và giải pháp thực hiện Chương trình giai đoạn 2026-2030.

Theo định hướng của tỉnh, đến năm 2030, thu nhập bình quân của người dân nông thôn phấn đấu gấp 3 lần so với năm 2020; thu nhập bình quân của đồng bào DTTS bằng một nửa mức bình quân chung của cả nước; tỷ lệ nghèo đa chiều giảm bình quân 2% mỗi năm. Đây là những mục tiêu đòi hỏi sự vào cuộc đồng bộ của các cấp, ngành, trong đó công tác kiểm tra, giám sát cần được thực hiện xuyên suốt từ khâu phân bổ vốn, lựa chọn đối tượng, tổ chức thực hiện đến đánh giá kết quả đầu ra.

Từ thực tiễn tại xã Vũ Lễ, yêu cầu rà soát nguồn vốn, chuẩn hóa số liệu, hoàn thiện hồ sơ và xử lý kịp thời những khoản vốn có nguy cơ chậm giải ngân cũng là vấn đề đặt ra đối với nhiều địa phương. Bởi hiệu quả của Chương trình không chỉ được đo bằng tỷ lệ giải ngân mà quan trọng hơn là những chuyển biến cụ thể trong đời sống người dân: hạ tầng được cải thiện, sinh kế được mở rộng, nhà ở được bảo đảm, cơ hội học nghề và tiếp cận dịch vụ xã hội được nâng cao.

Để công tác giám sát thực sự phát huy hiệu quả, Lạng Sơn cần tiếp tục tăng cường phối hợp giữa các cơ quan quản lý nhà nước, Mặt trận Tổ quốc, các tổ chức chính trị - xã hội và cộng đồng dân cư; chú trọng kiểm tra thực địa, công khai thông tin về nguồn vốn, tiến độ và kết quả thực hiện từng dự án. Đồng thời, cần gắn trách nhiệm người đứng đầu với tiến độ, chất lượng và hiệu quả sử dụng nguồn lực; kịp thời xử lý những tồn tại, hạn chế được phát hiện qua giám sát.

Thực tế rút ra từ hoạt động giám sát những năm gần đây của Mặt trận Tổ quốc cho thấy, giám sát của Mặt trận không chỉ là việc kiểm tra các con số, hồ sơ mà còn cần hướng đến đánh giá mức độ hài lòng, khả năng tiếp cận và hiệu quả thụ hưởng chính sách của người dân. Khi người dân được tham gia giám sát, được phản ánh ý kiến và được thông tin đầy đủ về các dự án, công trình tại địa phương, tính công khai, minh bạch và trách nhiệm giải trình trong thực hiện Chương trình sẽ được nâng lên. Khi mỗi công trình được kiểm tra về chất lượng, mỗi khoản hỗ trợ được rà soát đúng đối tượng và mỗi vướng mắc được xử lý kịp thời, nguồn lực đầu tư của Nhà nước sẽ được chuyển hóa thành những kết quả thiết thực, góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội, giảm nghèo bền vững và từng bước thu hẹp khoảng cách phát triển giữa vùng đồng bào DTTS, miền núi với các khu vực khác.

Bùi An