Thay đổi từ nhận thức, đẩy lùi nạn tảo hôn

Từ những buổi sinh hoạt ngoại khóa trong trường học đến các cuộc họp tại thôn, những câu chuyện về tác hại của tảo hôn và hôn nhân cận huyết thống đang dần trở nên gần gũi hơn với người dân xã Tân Long (Tuyên Quang). Qua đây, góp phần nâng cao nhận thức về Luật Hôn nhân và gia đình, cũng như tác hại của tảo hôn, hôn nhân cận huyết thống. Kết quả ấy có sự đóng góp không nhỏ từ việc triển khai Tiểu dự án 2, Dự án 9 thuộc Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số (DTTS) và miền núi. Hoạt động tuyên truyền về phòng, chống tảo hôn được đẩy mạnh tại các trường học trên địa bàn xã Tân Long.

Ở những địa bàn có đông đồng bào DTTS sinh sống, tảo hôn và hôn nhân cận huyết thống không đơn thuần là vấn đề vi phạm pháp luật mà còn gắn với những tập quán, quan niệm đã tồn tại trong đời sống cộng đồng. Khi nhận thức về độ tuổi kết hôn, sức khỏe sinh sản và trách nhiệm xây dựng gia đình còn hạn chế, thanh thiếu niên có thể đứng trước những lựa chọn ảnh hưởng lâu dài đến tương lai. Vì vậy, muốn đẩy lùi tình trạng này, trước hết phải giúp người dân, nhất là thế hệ trẻ, hiểu đúng và tự giác thay đổi hành vi.

Tại xã Tân Long, nơi đồng bào DTTS chiếm hơn 56% dân số, công tác phòng, chống tảo hôn và hôn nhân cận huyết thống được xác định là nhiệm vụ cần thực hiện thường xuyên. Trong đó, giáo dục học đường được địa phương chú trọng bởi đây là môi trường có khả năng trang bị kiến thức, hình thành thái độ và định hướng hành vi cho thanh thiếu niên ngay từ sớm.

Tại Trường THCS Tân Long, nội dung phòng, chống tảo hôn không chỉ được truyền đạt qua những quy định của Luật Hôn nhân và gia đình mà còn được lồng ghép với các kiến thức về sức khỏe sinh sản vị thành niên, bình đẳng giới và kỹ năng tự bảo vệ bản thân. Thông qua sinh hoạt dưới cờ, sinh hoạt lớp và các hoạt động ngoại khóa, học sinh được tiếp cận những vấn đề vốn thường ít được trao đổi trực tiếp trong cuộc sống hằng ngày.

Điểm mới trong cách tổ chức là tăng cường sự tham gia của học sinh thay vì chỉ nghe tuyên truyền một chiều. Các cuộc thi tìm hiểu pháp luật được thể hiện bằng tiểu phẩm, thơ, nhạc, họa... Những tình huống gần gũi với đời sống được đưa ra để các em cùng phân tích, trao đổi, qua đó hiểu rõ hơn những hệ lụy của việc kết hôn khi chưa đủ tuổi.

Cô giáo Chẩu Thị Miền, Hiệu trưởng Trường THCS Tân Long cho biết: Năm học này, trường có 756 học sinh, phần lớn đang ở độ tuổi vị thành niên, giai đoạn có nhiều thay đổi về tâm sinh lý và dễ chịu tác động từ môi trường xung quanh. Vì vậy, việc trang bị kiến thức về hôn nhân, sức khỏe sinh sản và hậu quả của tảo hôn rất cần thiết. Nhà trường thường xuyên tổ chức các hoạt động tìm hiểu pháp luật với nhiều hình thức để học sinh dễ tiếp nhận, mạnh dạn bày tỏ suy nghĩ và biết cách bảo vệ bản thân.

Từ những kiến thức được tiếp nhận, học sinh không chỉ hiểu kết hôn sớm là hành vi không phù hợp với quy định pháp luật mà còn nhận thức được những thiệt thòi có thể phải đối mặt. Khi lập gia đình quá sớm, các em có nguy cơ phải gián đoạn việc học, sớm gánh vác trách nhiệm gia đình, ảnh hưởng đến sức khỏe và thu hẹp cơ hội phát triển bản thân.

“Qua các buổi tuyên truyền, sinh hoạt ngoại khóa và những câu chuyện thực tế tại địa phương, em hiểu rằng tảo hôn có thể khiến các bạn phải nghỉ học, cuộc sống gặp nhiều vất vả và ảnh hưởng đến sức khỏe, tương lai. Em sẽ chia sẻ những kiến thức đã học được với bạn bè, người thân để mọi người cùng biết và phòng tránh”, em Nguyễn Tiến Đạt, học sinh lớp 6A, Trường THCS Tân Long chia sẻ.

Những chia sẻ giản dị ấy cho thấy hiệu quả của việc đưa nội dung phòng, chống tảo hôn vào môi trường học đường. Khi học sinh hiểu được quyền lợi của mình, biết phân biệt đúng sai và có kỹ năng tự bảo vệ, các em sẽ chủ động hơn trước những tác động từ môi trường sống. Quan trọng hơn, mỗi em có thể trở thành một tuyên truyền viên nhỏ, đưa kiến thức từ nhà trường về với gia đình và cộng đồng.

Thực tế cho thấy, giáo dục trong nhà trường chỉ phát huy hiệu quả bền vững khi có sự đồng hành của gia đình và xã hội. Bởi những quan niệm về hôn nhân, lập gia đình và sinh con thường chịu ảnh hưởng sâu sắc từ nếp nghĩ, phong tục và môi trường sinh hoạt của mỗi cộng đồng. Do đó, tại Tân Long, công tác phòng, chống tảo hôn được triển khai theo hướng mở rộng đối tượng tuyên truyền, không chỉ tập trung vào thanh thiếu niên mà còn chú trọng đến cha mẹ, người thân và những người có ảnh hưởng trong cộng đồng.

Thực hiện Tiểu dự án 2, Dự án 9 về giảm thiểu tình trạng tảo hôn và hôn nhân cận huyết thống trong vùng đồng bào DTTS và miền núi, thuộc Chương trình mục tiêu quốc gia giai đoạn 2021-2025, Phòng Văn hóa - Xã hội xã đã phối hợp với Công an xã, các trường học tổ chức nhiều hoạt động truyền thông. Nội dung tập trung vào quy định pháp luật về hôn nhân và gia đình, độ tuổi kết hôn, sức khỏe sinh sản và những tác động tiêu cực của tảo hôn, hôn nhân cận huyết thống.

Không bó hẹp trong những buổi tuyên truyền trực tiếp, địa phương còn tận dụng các phương tiện truyền thông để đưa thông tin đến nhiều người hơn. Pano, tờ rơi, hệ thống loa truyền thanh được sử dụng song song với các nền tảng mạng xã hội. Các cấp Hội Phụ nữ, Đoàn Thanh niên tích cực chia sẻ hình ảnh, video và thông tin tuyên truyền trên Facebook, Zalo của tổ chức và các nhóm cộng đồng tại thôn. Cách làm này giúp nội dung truyền thông được chuyển tải nhanh chóng, trực quan, thuận tiện cho người dân tiếp cận và chia sẻ.

Đặc biệt, tại cơ sở, vai trò của bí thư chi bộ, trưởng thôn, người có uy tín và các tổ chức đoàn thể được phát huy. Thông qua những cuộc họp thôn, người dân có điều kiện trao đổi trực tiếp về các quy định của pháp luật, đồng thời được vận động phát huy trách nhiệm của gia đình trong việc giáo dục, định hướng con em.

Việc tuyên truyền được duy trì thường xuyên đã góp phần tạo chuyển biến trong nhận thức của người dân. Trong các cuộc họp thôn, người dân thường xuyên được phổ biến quy định về độ tuổi kết hôn, tác hại của tảo hôn và hôn nhân cận huyết thống. Khi hiểu rõ những ảnh hưởng tiêu cực, các gia đình đã chủ động hơn trong việc nhắc nhở, giáo dục con cháu. Nhờ đó, 3 năm trở lại đây, thôn không còn tình trạng tảo hôn và hôn nhân cận huyết thống.

Đây là kết quả đáng ghi nhận, bởi đằng sau việc không còn xảy ra tảo hôn là sự thay đổi trong cách nghĩ, cách làm của mỗi gia đình. Từ chỗ coi việc lập gia đình sớm là chuyện riêng của mỗi nhà, người dân ngày càng nhận thức rõ hơn trách nhiệm bảo vệ con em, chấp hành pháp luật và xây dựng môi trường sống lành mạnh cho thế hệ trẻ.

Xác định phòng, chống tảo hôn và hôn nhân cận huyết thống là nhiệm vụ lâu dài, xã Tân Long đã chú trọng gắn hoạt động tuyên truyền với trách nhiệm của từng cơ quan, đơn vị và cộng đồng dân cư. Cùng với ngành giáo dục, chính quyền xã tăng cường phối hợp với trạm y tế, Công an xã, các tổ chức đoàn thể và người có uy tín để vận động người dân thực hiện đúng quy định pháp luật về hôn nhân và gia đình.

Theo ông Trần Xuân Hậu, Phó Chủ tịch UBND xã Tân Long, công tác phòng, chống tảo hôn và hôn nhân cận huyết thống được địa phương triển khai từ trường học đến cộng đồng. Nội dung tuyên truyền tập trung vào các quy định pháp luật, tác hại của kết hôn sớm và những ảnh hưởng đối với sức khỏe, chất lượng dân số. Thông qua nguồn lực của Chương trình mục tiêu quốc gia, xã đã tổ chức các hoạt động truyền thông cho học sinh và người dân tại các thôn, góp phần từng bước thay đổi nhận thức, hành vi trong cộng đồng. Những năm gần đây, số trường hợp tảo hôn trên địa bàn giảm rõ rệt, không còn ghi nhận trường hợp hôn nhân cận huyết thống.

Thông qua Tiểu dự án 2, Dự án 9, các hoạt động phòng, chống tảo hôn tại Tân Long đã được triển khai với cách tiếp cận đa dạng hơn, gắn tuyên truyền chính sách với những vấn đề thiết thực trong đời sống. Hiệu quả của chương trình không chỉ nằm ở việc cung cấp kiến thức pháp luật mà còn góp phần tạo chuyển biến trong nhận thức của thanh thiếu niên, phụ huynh và cộng đồng dân cư.

Trong mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào DTTS và miền núi giai đoạn 2026-2031, việc giảm thiểu tảo hôn, hôn nhân cận huyết thống có ý nghĩa quan trọng đối với nâng cao chất lượng dân số và nguồn nhân lực. Bởi một thế hệ trẻ được học tập đầy đủ, có kiến thức về sức khỏe, có cơ hội lựa chọn tương lai sẽ là nền tảng cho sự phát triển của mỗi gia đình và địa phương.

Chặng đường phía trước vẫn đòi hỏi sự kiên trì, bởi thay đổi những quan niệm đã ăn sâu trong đời sống cộng đồng không thể thực hiện trong ngày một ngày hai. Tuy nhiên, những chuyển biến tại Tân Long cho thấy khi chính sách được đưa vào cuộc sống bằng những cách làm phù hợp, khi nhà trường, gia đình và xã hội cùng chung trách nhiệm, những rào cản từ nhận thức và tập quán lạc hậu sẽ từng bước được tháo gỡ. Đó cũng chính là nền tảng để địa phương bảo vệ thế hệ trẻ, xây dựng gia đình tiến bộ, góp phần thực hiện mục tiêu phát triển bền vững vùng đồng bào DTTS và miền núi.

Nguyễn Nga