Thánh tích của thánh Martinô trên đất Xuân lộc

Tại giáo xứ Martinô (hạt Gia Kiệm, giáo phận Xuân Lộc), một chứng thư bằng tiếng Latinh cùng bản dịch tiếng Việt đang được lưu giữ cẩn trọng. Văn bản xác nhận nguồn gốc một phần xương thánh của thánh Martinô de Porres, tu sĩ dòng Anh Em Thuyết Giáo (dòng Đa Minh), được cấp chính thức tại Rome ngày 22.4.1985. Theo nội dung chứng thư mang số hiệu No. 265/20 do linh mục Innocentius Venchi, Tổng Cáo thỉnh viên của dòng Anh Em Thuyết Giáo ký xác nhận, mẩu xương thánh được trao tặng là một phần trích xuất hợp pháp từ thánh tích gốc, đặt trong hai hộp kim loại hình tròn có mặt kính trong suốt và niêm phong bằng triện. Văn bản cũng cho phép lưu giữ, dâng tặng và trưng bày công khai để tín hữu tôn kính theo quy định của Giáo hội. Trên bản dịch tiếng Việt có con dấu niêm và chữ ký xác nhận của Đức cha Giuse Đinh Đức Đạo, nguyên Giám mục giáo phận Xuân Lộc. Theo ông Kiều Minh Hiếu, chánh trương giáo xứ Martinô, thì đây là kỷ vật do linh mục Giuse Đinh Châu Trân, OP, trao tặng và được giáo xứ gìn giữ đến nay.
 

Sự hiện diện của thánh tích gắn liền với lịch sử hình thành giáo xứ. Linh mục Phêrô Phan Khắc Giữa, chánh xứ Martinô, cho biết vào năm 1978, nơi đây mới chỉ là một xóm giáo thuộc giáo xứ Võ Dõng, nhận thánh Martinô làm bổn mạng và lập đài kính ngài. Do tượng thánh được tạc trong tư thế quỳ, người dân trong vùng quen gọi đây là địa điểm “Thánh Martinô quỳ”. Đến năm 1982, linh mục Giuse Trần Đạo Chu về nghỉ hưu tại xóm đạo, đã dựng một nhà nguyện bằng gỗ để dâng lễ hằng ngày, đáp ứng nhu cầu phụng vụ của bà con. Hằng năm, vào dịp lễ kính thánh Martinô, giáo xứ tổ chức thánh lễ trọng thể và nghi thức hôn kính xương thánh. Hiện nay, giáo xứ đang xây dựng nhà thờ mới với kiến trúc hiện đại, sức chứa khoảng 1.400 người, dự kiến khánh thành năm 2027. Linh mục Phêrô Phan Khắc Giữa kể, năm 2022, khi đến thăm mục vụ, Đức cha Giuse Đinh Đức Đạo (khi ấy là Giám mục Chánh tòa giáo phận Xuân Lộc) đã bày tỏ kỳ vọng nơi đây sẽ trở thành điểm hành hương thu hút đông đảo khách thập phương. 

Từ Gia Kiệm, thánh tích thánh Martinô còn được thấy tại giáo xứ Minh Hòa. Cụ thể, năm 1978, linh mục Đaminh Đinh Viết Tiên cùng hai thầy dòng Đa Minh là Đaminh Phạm Ngọc Điển và Giuse Phạm Hưng Thịnh đến mở giáo điểm tại khu kinh tế mới thuộc ấp Xã Lộ 25 (Đồng Nai), vùng đất quen gọi là Suối Bí. Cha Đinh Viết Tiên từng làm Bề trên Tu viện Thánh Martinô tại Hố Nai (1975-1978), nên khi đến đây, ngài mang theo một mẩu xương thánh Martinô de Porres. Thánh tích được giáo xứ gìn giữ và tôn kính từ đó. Hằng năm, vào dịp lễ bổn mạng, giáo xứ cử hành thánh lễ và cung nghinh xương thánh từ phòng thánh đến đài thánh Martinô.
 

Nếu xét riêng vùng Xuân Lộc, có thể nói Tu viện Thánh Martinô là nơi lưu giữ những dấu tích gắn với buổi đầu hình thành lòng sùng kính vị thánh này ở nơi đây. Theo tư liệu của tu viện, các tu sĩ dòng Anh Em Thuyết Giáo hiện diện tại Hố Nai từ năm 1957, khởi đầu là lưu xá Văn Côi tại giáo xứ Ngọc Đồng. Đến năm 1973, nhà dòng mua khu đất hiện nay để xây tu viện. Ngày 25.4.1982, tu xá Văn Côi nâng lên thành tu viện, và đến năm 1991 chính thức đổi tên thành Tu viện Thánh Martinô. Thầy Giuse Nguyễn Hữu Hóa (1902-1977), người phụ trách việc hướng dẫn tín hữu cầu nguyện, đã mang các mẩu xương thánh về Hố Nai và đặt tại tòa khấn để đoàn dân Chúa kính viếng.

Cùng với tu viện, Đền thánh Martinô cũng dần được hình thành. Tượng thánh Martinô cao 1.6m được đặt trên lễ đài cao 4m, dựng vào tháng 11.1972 và được giữ gìn qua đợt trùng tu, di dời năm 1987. Ngày 7.10.1973, nhân lễ Đức Mẹ Mân Côi, tu viện đặt viên đá đầu tiên xây dựng nguyện đường. Sau một thời gian tạm ngưng vì hoàn cảnh lịch sử, công trình được tiếp tục vào năm 1990, được Đức cha Phaolô Maria Nguyễn Minh Nhật, Giám mục giáo phận Xuân Lộc thời bấy giờ làm phép và đặt lại viên đá đầu tiên xây nguyện đường theo thiết kế của kiến trúc sư Trần Châu. Ngày 8.8.1992, nguyện đường và tháp chuông sắt cao 30m chính thức được khánh thành.
 

Một địa điểm khác lưu giữ xương thánh Martinô là nhà thờ Chánh tòa Xuân Lộc. Linh mục Đaminh Ngô Công Sứ, người từng có thời gian dài làm chánh xứ kể, từ những thập niên 1960, giáo xứ Chánh tòa đã đón nhận xương thánh. Phía cuối nhà thờ có một tòa khấn kính thánh Martinô, bên trên đặt hình ảnh vị thánh, bên dưới lưu giữ xương thánh trong hộp kính để tín hữu đến cầu nguyện.

Từ Hố Nai đến Gia Kiệm, từ các vùng kinh tế mới đến nhà thờ Chánh tòa, dấu tích thánh Martinô hiện diện qua những mẩu xương thánh, các đài kính, tòa khấn, nguyện đường và những nghi thức tôn kính được duy trì đều đặn. Những địa điểm ấy phản ánh chặng đường hình thành và lan tỏa lòng sùng kính vị thánh da đen trong đời sống đức tin nơi giáo phận Xuân Lộc.