Tổ chuyển đổi số tại phường Pleiku trao đổi kỹ năng sử dụng ứng dụng dịch vụ công trên điện thoại |
Chuyển đổi số đang từng bước hiện diện trong đời sống của đồng bào dân tộc thiểu số và các tổ chức tôn giáo trên địa bàn tỉnh Gia Lai. Từ việc sử dụng điện thoại thông minh để tiếp cận thông tin, thực hiện dịch vụ công trực tuyến đến ứng dụng công nghệ trong tuyên truyền, phổ biến chính sách, những thay đổi ban đầu đã cho thấy hiệu quả thiết thực của công nghệ số ở cơ sở. Tuy nhiên, để chuyển đổi số thực sự trở thành động lực nâng cao chất lượng quản lý và phục vụ người dân, xây dựng cơ sở dữliệu chuyên ngành đồng bộ, thống nhất vẫn cần được quan tâm giải quyết.
Công nghệ số từng bước đi vào đời sống Với vị trí chiến lược tại Tây Nguyên và sự đa dạng về thành phần dân tộc, tôn giáo, Gia Lai đang triển khai hiệu quả nhiệm vụ khoa học, công nghệ gắn liền với Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi theo Quyết định số 1719/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ, nay là hợp phần hai của Chương trình mục tiêu quốc gia 714. Trong đó, Gia Lai xác định chuyển đổi số trong lĩnh vực dân tộc, tôn giáo là một trong những nhiệm vụ quan trọng, gắn với yêu cầu đổi mới phương thức quản lý nhà nước và nâng cao chất lượng phục vụ nhân dân.
Trong quá trình triển khai các nhiệm vụ khoa học, công nghệ và chuyển đổi số gắn với Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi đã dần hình thành ngay từ cơ sở.
Nếu trước đây, việc nắm bắt các chủ trương, chính sách chủ yếu thông qua các cuộc họp thôn, làng hoặc hệ thống truyền thanh truyền thống thì nay, điện thoại thông minh và internet đang trở thành phương tiện quen thuộc đối với nhiều người.
Đặc biệt, các bạn thanh niên, học sinh; các cán bộ thônvà các hộ kinh doanh nhỏ ngày càng chủ động hơn trong việc khai thác tiện ích công nghệ. Từ tra cứu thông tin, tìm hiểu chính sách, học tập trực tuyến đến thực hiện thủ tục hành chính và thanh toán không dùng tiền mặt, các ứng dụng số đang mở ra thêm nhiều cơ hội tiếp cận dịch vụ cho người dân ở những địa bàn còn khó khăn.
Trong lĩnh vực hành chính công, việc sử dụng căn cước công dân gắn chip và ứng dụng định danh điện tử VNeID đã góp phần thay đổi phương thức thực hiện các giao dịch, giảm dần sự phụ thuộc vào hồ sơ giấy. Người dân từng bước làm quen với các tiện ích số trong giải quyết thủ tục hành chính cũng như khám, chữa bệnh.
Ở lĩnh vực giáo dục, internet trở thành nguồn tài nguyên quan trọng, giúp học sinh, thanh niên vùng đồng bào dân tộc thiểu số tiếp cận kho kiến thức rộng lớn, chủ động tìm kiếm tài liệu và mở rộng cơ hội học tập. Đây không chỉ là sự thay đổi về phương tiện học tập mà còn góp phần thu hẹp khoảng cách tiếp cận tri thức giữa khu vực miền núi, vùng sâu, vùng xa với các địa bàn có điều kiện phát triển thuận lợi hơn.
Đáng chú ý, hoạt động tuyên truyền, phổ biến pháp luật và cung cấp thông tin thiết yếu cũng đang có thêm những phương thức triển khai linh hoạt. Các nhóm Zalo cộng đồng, nền tảng truyền thông số và hệ thống truyền thanh cơ sở được tích hợp công nghệ đã hỗ trợ truyền tải thông tin về chủ trương, chính sách, cảnh báo thiên tai, dịch bệnh đến người dân nhanh chóng hơn.
Những thay đổi này cho thấy chuyển đổi số không còn là khái niệm xa lạ mà đang từng bước trở thành một phần trong sinh hoạt, học tập và hoạt động kinh tế của người dân. Quan trọng hơn, công nghệ đang góp phần đưa thông tin chính sách đến gần cơ sở, tăng khả năng tương tác giữa chính quyền với người dân.
Bên cạnh những kết quả bước đầu, quá trình chuyển đổi số trong lĩnh vực dân tộc, tôn giáo tại Gia Lai vẫn còn không ít khó khăn. Trong đó, hạn chế lớn nhất hiện nay không đơn thuần nằm ở thiết bị hay hạ tầng công nghệ, mà ở việc thiếu một hệ thống dữ liệu chuyên ngành được xây dựng đồng bộ, thống nhất và có khả năng kết nối, chia sẻ.
Thực tế, hồ sơ, tài liệu phục vụ công tác quản lý vẫn đang được lưu trữ ở nhiều cơ quan, đơn vị dưới cả hình thức giấy và dữ liệu điện tử. Việc thu thập, cập nhật và quản lý thông tin chưa được thực hiện theo một chuẩn chung, dẫn đến tình trạng dữ liệu phân tán, thiếu tính liên thông và khó khai thác tổng thể.
Đây là trở ngại đáng kể đối với công tác quản lý nhà nước. Khi thông tin chưa được tập trung và chuẩn hóa, việc tổng hợp tình hình, đối chiếu dữ liệu, đánh giá thực trạng cũng như xây dựng các báo cáo phục vụ công tác chỉ đạo, điều hành còn mất nhiều thời gian. Khả năng phân tích, dự báo và hoạch định chính sách dựa trên dữ liệu thực tiễn vì thế chưa phát huy đầy đủ hiệu quả.
Đối với lĩnh vực dân tộc, tôn giáo, yêu cầu về dữ liệu càng có tính đặc thù. Thông tin liên quan đến địa bàn dân cư, thành phần dân tộc, người có uy tín, tổ chức và hoạt động tôn giáo cần được quản lý chính xác, cập nhật thường xuyên, đồng thời bảo đảm tính bảo mật và tuân thủ quy định về bảo vệ dữ liệu cá nhân.
Trong khi đó, quá trình số hóa hồ sơ, cập nhật thông tin và chuẩn hóa dữ liệu tại cơ sở vẫn gặp trở ngại do nguồn nhân lực chuyên môn còn hạn chế, kinh phí triển khai chưa đáp ứng đầy đủ yêu cầu. Nếu không có giải pháp tổng thể, việc ứng dụng các phần mềm riêng lẻ rất dễ dẫn đến tình trạng đầu tư phân tán, dữ liệu thiếu đồng nhất và khó kết nối giữa các cấp, các ngành.
Xây dựng nền tảng dữ liệu Từ thực tiễn triển khai có thể thấy, chuyển đổi số trong lĩnh vực dân tộc, tôn giáo không thể dừng lại ở việc đưa hồ sơ giấy lên môi trường điện tử hay trang bị thêm các thiết bị công nghệ. Yêu cầu quan trọng hơn là hình thành một hệ thống dữ liệu có khả năng vận hành xuyên suốt, bảo đảm thông tin được cập nhật đầy đủ, chính xác, kịp thời và có thể khai thác hiệu quả.
Trước hết, Gia Lai cần từng bước xây dựng kiến trúc dữ liệu chuyên ngành thống nhất từ cấp tỉnh đến cấp xã. Trong đó, cần xác định rõ danh mục dữ liệu, tiêu chuẩn cập nhật, quy trình quản lý, phân quyền khai thác và cơ chế chia sẻ thông tin giữa các cơ quan liên quan. Việc chuẩn hóa ngay từ đầu sẽ hạn chế tình trạng trùng lặp, sai lệch dữ liệu và tạo nền tảng cho việc kết nối với các hệ thống thông tin dùng chung.
Cùng với đó, cần tăng cường phối hợp giữa Sở Dân tộc và Tôn giáo, Sở Khoa học và Công nghệ, Công an tỉnh cùng chính quyền các địa phương trong quá trình xây dựng, quản lý và khai thác dữ liệu. Đây là nhiệm vụ liên ngành, đòi hỏi sự thống nhất về mục tiêu, phương thức triển khai cũng như trách nhiệm của từng cơ quan, đơn vị.
Một yêu cầu không thể xem nhẹ là bảo đảm an toàn thông tin và bảo vệ dữ liệu cá nhân. Đặc thù của lĩnh vực dân tộc, tôn giáo đòi hỏi việc thu thập, lưu trữ, chia sẻ và sử dụng thông tin phải được thực hiện chặt chẽ, đúng mục đích, đúng thẩm quyền. Công nghệ phải phục vụ công tác quản lý và nâng cao chất lượng đời sống nhân dân, đồng thời bảo đảm quyền, lợi ích hợp pháp của cá nhân, tổ chức và góp phần giữ vững ổn định xã hội.
Bên cạnh hạ tầng và dữ liệu, yếu tố con người cũng giữ vai trò quyết định. Cần chú trọng đào tạo kỹ năng số cho đội ngũ cán bộ trực tiếp làm công tác dân tộc, tôn giáo ở cơ sở; đồng thời tiếp tục hỗ trợ người dân, nhất là tại vùng sâu, vùng xa, nâng cao khả năng tiếp cận và sử dụng các dịch vụ số. Chỉ khi người dân thực sự biết sử dụng, hiểu lợi ích và chủ động tham gia, chuyển đổi số mới có thể đi vào chiều sâu.
Từ những kết quả bước đầu đến yêu cầu hoàn thiện hệ thống dữ liệu chuyên ngành là một chặng đường cần sự đầu tư bài bản và quyết tâm đồng bộ. Với Gia Lai, xây dựng cơ sở dữ liệu tập trung không chỉ nhằm hiện đại hóa công tác quản lý nhà nước mà còn tạo thêm công cụ để nhận diện chính xác nhu cầu, điều kiện và những vấn đề đặt ra tại từng địa bàn, từng cộng đồng dân cư.
Khi dữ liệu được kết nối thông suốt, thông tin được cập nhật thường xuyên và khai thác đúng cách, công tác chỉ đạo, điều hành sẽ có thêm cơ sở khoa học, góp phần nâng cao chất lượng hoạch định chính sách, phân bổ nguồn lực và tổ chức thực hiện các chương trình phát triển.
Đó cũng là nền tảng để chuyển đổi số trong lĩnh vực dân tộc, tôn giáo tại Gia Lai vượt qua giai đoạn ứng dụng công nghệ ban đầu, hướng đến quản trị hiện đại, phục vụ người dân tốt hơn và thúc đẩy phát triển bền vững vùng đồng bào dân tộc thiểu số trong thời gian tới.
Nguyễn Nga