Công nghệ số mở rộng thị trường nông sản miền núi, đưa chính sách đến nhanh với đồng bào

 

Ứng dụng livestream để quảng bá các sản phẩm dược liệu, nông sản của đồng bào Xơ Đăng, tỉnh Quảng Ngãi.

Hàng nghìn tổ công nghệ hướng dẫn người dân ứng dụng công nghệ số

Sau khi hợp nhất với tỉnh Kon Tum từ ngày 1/7/2025, Quảng Ngãi bước vào giai đoạn phát triển mới với không gian kinh tế rộng lớn, kết nối vùng duyên hải miền Trung với khu vực cao nguyên phía tây. Bên cạnh những tiềm năng về nông nghiệp, du lịch, văn hóa và kinh tế cửa khẩu, tỉnh cũng đứng trước yêu cầu thu hẹp khoảng cách phát triển giữa các địa bàn, nhất là vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi.

Theo thông tin của UBND tỉnh Quảng Ngãi tại buổi làm việc với Bộ Dân tộc và Tôn giáo tháng 7/2026, toàn tỉnh có khoảng 2,13 triệu người, trong đó hơn 540 nghìn người là đồng bào dân tộc thiểu số, chiếm 25,35% dân số. Đây là bộ phận dân cư có vai trò quan trọng trong phát triển kinh tế - xã hội, bảo tồn bản sắc văn hóa và giữ vững ổn định tại các địa bàn miền núi, biên giới.
Trong bối cảnh đó, chuyển đổi số không đơn thuần là đưa mạng Internet hay thiết bị thông minh đến vùng cao, mà còn là quá trình thay đổi phương thức tiếp cận thông tin, tổ chức sản xuất, kinh doanh và thụ hưởng các dịch vụ thiết yếu.

Những năm gần đây, hoạt động phổ cập kỹ năng số được triển khai ngày càng sâu rộng tại cơ sở. Đến tháng 6/2026, toàn tỉnh đã thành lập hơn 1.470 tổ công nghệ số cộng đồng, góp phần đưa công nghệ đến gần hơn với đời sống người dân.

Tại nhiều địa bàn miền núi, thành viên các tổ công nghệ số cộng đồng trực tiếp đến thôn, làng hướng dẫn người dân sử dụng điện thoại thông minh, định danh điện tử VNeID, thực hiện dịch vụ công trực tuyến, thanh toán không dùng tiền mặt và tiếp cận thông tin trên môi trường mạng. Những thao tác tưởng chừng đơn giản đang từng bước hình thành thói quen sử dụng công nghệ, tạo nền tảng để đồng bào tham gia sâu hơn vào đời sống số.

Điển hình tại xã Ba Động, nơi đồng bào dân tộc thiểu số chiếm 59,7% dân số, chuyển đổi số được triển khai gắn với cải cách hành chính và hỗ trợ người dân. Theo thông tin UBND xã công bố năm 2026, trong quý III/2026, địa phương đã số hóa 535/535 hồ sơ thủ tục hành chính khi tiếp nhận, đạt 100%; số hóa kết quả giải quyết 503/522 hồ sơ, đạt 96,36%.

Cùng với việc nâng cao hiệu quả quản lý, chính quyền địa phương còn tổ chức tập huấn ứng dụng công nghệ thông tin, trí tuệ nhân tạo cho cán bộ, công chức và các tổ công nghệ số cộng đồng, tạo lực lượng nòng cốt hướng dẫn người dân tiếp cận các tiện ích số.

Đáng chú ý, công nghệ còn được ứng dụng trong quảng bá, tiêu thụ sản phẩm dệt thổ cẩm Làng Teng, nghề truyền thống mang đậm bản sắc của đồng bào Hrê. Một số hộ kinh doanh như hộ Thị Sung, hộ dệt Y Hòa đã từng bước tiếp cận phương thức giao dịch điện tử, giới thiệu sản phẩm đến khách hàng và du khách. Qua đó, chuyển đổi số không chỉ hỗ trợ hoạt động kinh doanh mà còn mở thêm hướng đi trong bảo tồn, phát huy giá trị nghề truyền thống gắn với phát triển sinh kế.

Công nghệ số mở rộng thị trường nông sản miền núi

Nếu chuyển đổi số trong cải cách hành chính giúp người dân tiếp cận thuận lợi hơn với các dịch vụ công, thì ứng dụng công nghệ trong sản xuất, kinh doanh đang mở ra những cơ hội mới để nâng cao giá trị nông sản vùng cao.

Tại khu vực phía tây Quảng Ngãi, nhiều doanh nghiệp, hợp tác xã và hộ sản xuất đã chủ động khai thác mạng xã hội, các nền tảng thương mại điện tử để quảng bá sản phẩm, kết nối khách hàng và mở rộng thị trường tiêu thụ.

Một trong những mô hình tiêu biểu là Công ty TNHH Thảo dược Tây Nguyên tại xã Đăk Tô, do bà Lương Thị Mỹ Huệ làm Giám đốc. Theo Báo Quảng Ngãi tháng 6/2026, doanh nghiệp liên kết vùng trồng gừng, nghệ, mướp đắng, sâm dây rộng hơn 200ha, bao tiêu sản phẩm cho hơn 500 hộ dân, trong đó trên 70% là đồng bào dân tộc Xơ Đăng.

Nhận thấy tiềm năng của thị trường trực tuyến, doanh nghiệp đã đẩy mạnh giới thiệu, quảng bá sản phẩm thông qua các phiên livestream trên TikTok, Facebook. Nhờ tăng cường bán hàng trên nền tảng số, sản lượng tiêu thụ sản phẩm OCOP của doanh nghiệp tăng từ 15–20% so với trước đây.

Kết quả này cho thấy hiệu quả của việc kết hợp giữa sản xuất nông nghiệp, liên kết chuỗi giá trị và ứng dụng công nghệ số. Không chỉ giúp doanh nghiệp mở rộng thị trường, mô hình còn tạo điều kiện để hàng trăm hộ đồng bào dân tộc thiểu số tham gia chuỗi sản xuất, tiêu thụ nông sản.
Cũng tại khu vực phía tây tỉnh, Hợp tác xã Dược liệu Thuận Tài ở xã Đăk Pék, do ông Nguyễn Viết Tài làm Giám đốc, có 64 thành viên, chủ yếu là đồng bào Gié Triêng, với vùng nguyên liệu hơn 1.000ha. Từ năm 2019, hợp tác xã đã từng bước ứng dụng thương mại điện tử để quảng bá các sản phẩm đặc trưng như sâm Ngọc Linh, sâm dây, cà phê Arabica và nấm lim xanh.

Đặc biệt, tại xã Tu Mơ Rông, nơi đồng bào Xơ Đăng chiếm hơn 95% dân số, chính quyền địa phương đã triển khai những cách làm gần gũi, thiết thực nhằm đưa công nghệ đến với người dân. Thông qua các phiên chợ, người dân được hướng dẫn quay video, livestream, giới thiệu và quảng bá nông sản trên mạng xã hội. Đến tháng 6/2026, xã đã tổ chức thành công 9 phiên chợ kết hợp xúc tiến thương mại trực tiếp và trực tuyến.

Từ những hoạt động này, nhiều hộ dân từng bước thay đổi phương thức kinh doanh. Chị Y KLưh, ở thôn Mô Pảh, người có nhiều năm trồng sâm dây, là một trong những trường hợp điển hình. Từ khi biết quảng bá và bán hàng qua mạng, chị có thể tiếp cận trực tiếp khách hàng tại các thành phố lớn, thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào thương lái. Sản phẩm sâm dây của gia đình đã được tiêu thụ hết sau mỗi vụ thu hoạch.

Câu chuyện của chị Y KLưh cho thấy, khi được hướng dẫn kỹ năng phù hợp, người dân vùng cao hoàn toàn có thể tận dụng công nghệ để chủ động tìm kiếm thị trường, nâng cao khả năng tiêu thụ sản phẩm. Từ những chiếc điện thoại thông minh, những phiên livestream hay gian hàng trực tuyến, nông sản miền núi đang có thêm cơ hội vượt qua khoảng cách địa lý, tiếp cận người tiêu dùng ở nhiều địa phương.

Lấy người dân làm trung tâm

Những mô hình thực tiễn cho thấy, chuyển đổi số đang dần trở thành công cụ hỗ trợ phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số Quảng Ngãi. Tuy nhiên, để công nghệ thực sự phát huy hiệu quả, bên cạnh việc đầu tư hạ tầng, điều quan trọng là nâng cao kỹ năng số, giúp người dân biết sử dụng công nghệ để giải quyết những nhu cầu thiết thực trong cuộc sống.

Theo báo cáo của Sở Dân tộc và Tôn giáo tỉnh Quảng Ngãi tháng 9/2026, toàn tỉnh có 65 xã thuộc vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, với 700 thôn, trong đó 398 thôn đặc biệt khó khăn. Thực tế này cho thấy yêu cầu tiếp tục quan tâm đầu tư hạ tầng viễn thông, cải thiện chất lượng kết nối Internet và phổ cập kỹ năng số tại các địa bàn còn nhiều khó khăn.

Trong định hướng phát triển giai đoạn 2026–2030, Quảng Ngãi đã ban hành kế hoạch tăng cường chuyển đổi số lĩnh vực công tác dân tộc, đặt mục tiêu đẩy mạnh số hóa dữ liệu, kết nối, chia sẻ thông tin và nâng cao chất lượng dịch vụ công trực tuyến. Đây là cơ sở để từng bước hiện đại hóa công tác quản lý, đồng thời tạo điều kiện để chính sách dân tộc được triển khai kịp thời, phù hợp với thực tiễn từng địa bàn.

Cùng với đó, tỉnh tiếp tục thúc đẩy ứng dụng công nghệ trong phát triển sản xuất, xây dựng thương hiệu và tiêu thụ sản phẩm đặc trưng của vùng cao. Tại Hội nghị kết nối giao thương và ứng dụng giải pháp số trong thương mại điện tử xuyên biên giới tổ chức năm 2026, hơn 30 doanh nghiệp, hợp tác xã và chủ thể OCOP đã tham gia thực hành livestream bán hàng, tiếp cận những phương thức quảng bá, kinh doanh hiện đại.
 

Lãnh đạo xã Tu Mơ Rông, tỉnh Quảng Ngãi livestream bán hàng nông sản cho người dân trên mạng xã hội.

Đáng chú ý, trong chương trình “Sức sống hàng Việt” số 15 diễn ra từ ngày 23 đến 25/10/2026 tại Hà Nội, các sản phẩm đặc trưng của Quảng Ngãi và Gia Lai được giới thiệu kết hợp giữa bán hàng trực tiếp và trực tuyến. Chỉ sau 3 giờ livestream trên TikTok, chương trình thu hút hơn 100.000 lượt xem và ghi nhận 320 đơn hàng; hoạt động bán hàng trực tiếp đạt hơn 500 đơn hàng, tổng giá trị tiêu thụ của chương trình trên 200 triệu đồng. Kết quả này cho thấy tiềm năng của các nền tảng số trong mở rộng thị trường cho sản phẩm địa phương.

Tuy vậy, chuyển đổi số ở vùng đồng bào dân tộc thiểu số cần được triển khai theo hướng lấy người dân làm trung tâm, tránh chạy theo hình thức hoặc số lượng nền tảng. Bên cạnh hỗ trợ thiết bị và kết nối Internet, cần chú trọng đào tạo kỹ năng sử dụng công nghệ, bảo đảm an toàn thông tin, hướng dẫn kinh doanh trực tuyến và phát huy vai trò của lực lượng trẻ,

Đặc biệt, việc ứng dụng công nghệ cần gắn chặt với những lợi thế riêng của từng địa phương, từ phát triển dược liệu, nông nghiệp đặc sản, sản phẩm OCOP đến du lịch cộng đồng và bảo tồn văn hóa truyền thống. Khi công nghệ trở thành công cụ phục vụ trực tiếp sản xuất, kinh doanh và đời sống, người dân sẽ có thêm động lực chủ động tham gia chuyển đổi số, góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế- xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số Quảng Ngãi.

Bùi An